Mity i fakty – starzenie

002Od dawna już biologia i medycyna usiłują zgłębić przyczyny starzenia się — częściowo z naukowej ciekawości, częściowo w nadziei, że znajomość przyczyn pozwoli skutecznie zapobiegać przedwczesnemu starzeniu się i przedłużać życie. Zagadnienie jest tym bardziej frapujące, że młody i zdrowy ustrój ludzki jest strukturą wyposażoną w nadzwyczaj liczne i precyzyjnie działające mechanizmy samooczyszczania i samoreperacji. Cudowna samolecznicza siła natury sprawia, że wszelkie szkodliwości — o ile tylko nie są zbyt silne — zostają zniwelowane, rany zagojone, ubytki wypełnione, trucizny zobojętnione i wydalone. Zdawałoby się, że taki wspaniały mechanizm powinien funkcjonować wiecznie. Ale oto upływa kilkadziesiąt lat bez żadnych cięższych chorób czy wyraźnych szkodliwości i zamiast dziarskiego młodzieńca widzimy starego, zniszczonego człowieka. Cóż więc zaszło w jego ustroju? Dlaczego uległ on temu zniszczeniu? Badając procesy starzenia się u zwierząt i u ludzi uczeni snują na ten temat bardzo różnorodne przypuszczenia. Tych teorii i hipotez jest już bardzo wiele i bezcelowe byłoby je tu wyliczać. Wspomnę tylko o najważniejszych. Aby zaś zorientować Czytelnika, jak trudne są te sprawy, opatrzę każdą krytycznym krótkim komentarzem. Według jednej z dawniejszych teorii starzenie jest spowodowane zużyciem się organizmu. Nieraz i w potocznej mowie stosujemy to określenie do ludzi starych. Lecz przy bliższym zastanowieniu się musimy przyznać, że nie jest to określenie trafne. Zużycie połączone jest z ubytkiem substancji używanej, ilość jej zmniejsza się w miarę używania, gdy tymczasem w ustroju ludzkim narządy bardziej używane i wydatniej pracujące nie zmniejszają się ani zużywają, lecz przeciwnie, rosną i nabierają sprawności.

Regeneracja narządów wewnętrznych

img003Narządy wewnętrzne takie, jak wątroba, nerki, trzustka, gruczoły wydzielania wewnętrznego i duże naczynia krwionośne posiadają mniejsze zdolności regeneracji. Jednak i one w razie uszkodzenia przez chorobę czy gwałtowny uraz mogą jeszcze częściowo się odradzać. Natomiast tkanki nerwowe, mięsień serca oraz mięśnie szkieletowe, tzw. prążkowane u wyższych ssaków nie mają już wcale zdolności regeneracji. Po osiągnięciu pewnego stopnia rozwoju komórki tych tkanek tracą zdolność podziału i liczba ich nie może się zwiększać — stąd nazwa: tkanki stało-komórkowe. Komórki mózgu człowieka nazwano „stuletnimi”, gdyż muszą nam wystarczyć na całe życie. Jeśli niektóre z nich na skutek uszkodzenia zginą, nowe już na ich miejsce nie powstaną. Zdrowe, żywe komórki mogą oczyszczać się, a nawet odtwarzać utracone części swej plazmy. Przejściowe uszkodzenie komórek zdarza się często w przebiegu chorób, zatruć, zakażeń itp. Wiemy, że w takich stanach może dojść nawet do utraty przytomności na tle zatrucia i uszkodzenia komórek mózgu. Ale jeśli szkodliwe działanie nie jest zbyt silne, organizm przezwycięża jego wpływ, a komórki oczyszczają się i wracają do zdrowia. Wiemy też, że uszkodzone czy przecięte włókna nerwowe mogą regenerować się, ale tylko wtedy, gdy komórki nerwowe, z których wychodzą, są zdrowe i sprawne. Jest to przykład regeneracji wewnątrzkomórkowej, gdyż włókna nerwowe służące do przewodzenia bodźców są po prostu bardzo długimi i cienkimi wypustkami komórek nerwowych, stanowią więc ich składową część.